देवताहरुको संसद भवन ( सभापोखरी ) - आचार्य सोमनाथ कोइराला ।

परमात्माको सृष्टि अद्भुत छ, यहाँ अनन्त जीवात्माहरु छन् । हरेक जीवका भिन्नाभिन्नै शरीर छन् , आहारा छुट्टै छ, कोही विवेकी छन् त कोही अविवेकी । मानव यस्तो प्राणी हो जसमा विवेक छ, ज्ञान छ, सीप छ, उर्जा छ, दूरदृष्टि छ । जबसम्म जीव मुक्त हुदैन तबसम्म शरीर फेरिरहन्छ अर्थात् यात्रा चलिरहन्छ । अनन्त कोटी ब्रह्माण्ड छन्, फरकफरक प्रकृति छ, कतै जल छ, कतै जमीन छ, कतै जंगल छ । ठूलाठूला हिमाल,पहाड निर्माण गरेर भगवान आरामसँग एकान्तमा बस्नुभएको जस्तो पनि देखिन्छ । सभापोखरी हिन्दु,बौद्ध र किराँत धर्मको आस्थाको केन्द्र हो । जसलाई त्रिधार्मिक केन्द्र मान्नुपर्दछ । देवताले सभा बस्ने स्थान सभापोखरीको दिव्य यात्रा संस्मरण यसरी सुरु हुन्छ ।

संखुवासभा जिल्ला हिमाली जिल्ला हो, जहाँ धेरै तीर्थस्थलहरु छन्,शिवधारा,सभापोखरी, मनकामना, सिद्धकाली लगायत धार्मिक स्थल छन् । पर्यटकीय स्थलहरु पनि प्रशस्तै छन् । जसमध्ये मकालु हिमाल आदि छन् । गतबर्ष मकालुको यात्राका सहयात्रीहरुको समूहले सभापोखरीको यात्रा तय गरेर सूचना संप्रेषण गर्दा मनमा उमंग छायो । सबैलाई सुनाएँ, मन हुनेहरुले जाने मन गरे, तर यहाँ भगवानले बोलाएका मात्र जान पाउने नियम छ, ईश्वरको ईच्छा विपरीत हुनेवाला केही छैन । संखुवासभा जिल्लाका प्रशासकहरु सबै जाने, जनप्रतिनिधि जाने अनि त्यहाँ भव्य धार्मिक तथा अन्य कार्यक्रम गरेर त्यो दिव्य धामलाई संसारमा चिनाउने लक्ष्य संखुवासभाको रहेको थियो । खाँदबारीमा बसेर सबै सल्लाह भयो, धेरै मार्गहरु भएका कारण दुईवटा बाटो रोजियो, एउटा बाटो खाँदबारीबाट राम्चे, पाङ्माखोला,लेब्राङ्,धुपुडके,हुतिखिम् , सभापोखरी गाउँपालिका बाह्रविषे, मन्जुवा दोभान, सिकिदिमबाट पारी तरेर फाकुवा हुँदै उकालो लाग्ने रहेछ, यही बाटोबाट प्रमुख जिल्ला अधिकारी,जिल्ला प्रहरी प्रमुख लगायत अन्य सुरक्षा निकायका प्रमुखज्यूहरु ! जनप्रतिनिधि पत्रकार तथा धार्मिक व्यक्तित्वहरु अगाडि बढ्ने निर्णय भयो । अर्को बाटो तय भयो सभाखोलाको अन्तिम बिन्दुबाट । लेगुवा,रामबजार,हिले,सिँधुवा, बसन्तपुर, टुटे देउराली , तीनजुरे R.R. garden, हुँदै माता पाथीभराको दर्शन गरी गाडीको यात्राबाट हामी गुफापोखरी पुग्यौं । त्यहाँ पुग्नेबित्तिकै ८१ बर्षका खनाल बासँग प्रश्न गरियो, उहाँले यसरी बताउनुभयो , --- माथि गुफा छ, त्यहाँ ऋषिमुनिहरु बस्ने अनि यो पोखरीमा स्नान गर्ने, यहाँ केही समय बसेपछि यहाँबाट उकालो लाग्दै सभापोखरी जाने गर्नुहुन्थ्यो भन्ने सुनेको । यी वाक्यहरु सुन्नेबित्तिकै शरीर फुरुङ्ग भयो, मनमनै सोचेँ, म कस्तो भाग्यमानी, देवता हिडेको बाटो हिडन पाइयो, देवताले स्नान गरेको पोखरीमा डुबुल्की मार्न पाइयो । दौदडै, राजन पराजुली, तुलसी पौडेल, सूर्य फुयल लगायत हामी पोखरी पुग्यौं । ॐ नमामि गंगे ! भन्दै नमन गर्यौँ । जल आचमन गर्यौँ, शक्ति माग्यौँ, अनि गुफाको दर्शन भयो, अद्भुत लाग्यो । त्यहाँ नजिकै लिम्बू जातिको आस्थाको केन्द्र मेनछ्याम रहेछ ।

अध्ययन,अवलोकन गर्दै हामी जोरपोखरी पुग्यौँ, झमक्क साँझपर्यो, त्यहाँभन्दा माथि बास बस्ने स्थान छैन भन्ने बुझेपछि हामी त्यहीँ बस्ने निधो भयो, त्यो स्थान त संखुवासभा, तेह्रथुम, ताप्लेजुङ तीन जिल्लाको संगमस्थल रहेछ, आफैंले भोजन बनाएर ग्रहण गर्यौँ, श्रीहरि आध्यात्मिक गुरुकुलबाट तीनजना गुरुहरु, भोजपुरबाट दुई जना अनि खाँदबारीबाट पाँच जना सरहरु गरेर हामी दशजना भयौँ, दशैदिशाको भ्रमण गर्ने भन्दै दशजना भुइँमा सुत्यौँ, आनन्द भयो । बिहान उठ्दा खुलेको मौसम आनन्द आयो । अघिल्लो दिन राजन पराजुली सरको रुमाल बाटोमा खसेछ, बिहान खोज्न जाँदा भेटियो, हामी खुशी हुँदै, सामनको जतन गर्ने सल्लाह गर्दै हामी उकालो लाग्यौं । मिल्केडाँडाबाट चारैदिशा झलमल्ल देखियो, हामीले शंख बोकेका थियौं , रनननन शंघ घन्कियो,चरिरहेका गाई,भैँसीहरु यताउता दौडिए, अन्य यात्रीहरुले हाम्रो टोलीको नाम शंखे टोली राख्न भ्याएछ, हामी झनै खुशी भयौं । अलिक माथि सुकेपोखरी आयो, त्यसपछि लामपोखरी आयो, बाटोमा पोखरी नैँ पोखरी देख्दा आनन्द आउने रहेछ । जनावरहरुलाइ पिउने पानी, पर्यटकलाई हेर्ने दृश्य । धार्मिक यात्रीलाई स्नान तथा पिउने पानी, पोखरीको बहुउपयोगीता देखियो । सानो ग्याँसमा पानी ततायौँ,सुप खायौं, सख्खर चिउरा, मकै,सातु खाँदै अगाडि बढ्यौँ । दोलखाको गुरु सुजन सुवेदीलाई लेक लागेको होकी टाउको दुख्यो भन्नुभयो, एउटा अकबरे खोर्सानी खुवाएर नहाँसी उट्पटयाङ् गर्यौँ, पिरोले उहाँको टाउको पनि ठीक भयो । हामी अर्को टोलीसँग सम्पर्कमा थियौँ, उहाँहरु बास बस्नभएको समाचार भोगेन्द्र श्रेष्ठ सरले सुनाउनुभयो, तुलसी पौडेल सरले अब हामी पनि बसौँ भन्दाभन्दै पानी आयो हामी हतारहतार दोबाटेमा रहेको गोठमा छिर्यौँ, पानी परिरहेको बेला गोठको दिदिले चौँरी दुहुनुभयो, हामीले फोटा,भिडियो खिच्यौँ, राजन सर र गुरुहरु पाटीमा बस्नेहुनुभयो, दुईजना भरिया सहित आठ जना हामी गोठमा सुत्यौँ, सबैले ईच्छा भोजन गरियो । तेस्रो दिन बिहानै हामी पहाडैपहाड अगाडि बढ्यौं, ताप्लेजुङ पाथीभरा नजिकै जस्तो देखिने, मनोरञ्जन गर्दै, श्लोक, भजन गाउँदै, एकले अर्कालाई उडाउँदै यात्रा बढिरह्यो । हिले पुगेर चौँरीसँग फोटा खिच्यौँ, दूध, छूर्पी खायौँ, अनि बाटोमा टुसा भाँच्दै खाँदै गिद्दे भन्ने ठाउँमा बिहानको खाना खाई भन्ज्याङतर्फ लाग्दा बाटोमा सुन्दर पोखरी भेटियो, लामाहरुले लुङ्ता टाँग्दै हुनुहुन्थ्यो । अलिक तल भुतेपोखरी रहेछ, हामीले त्यहीँका पात,फूल टिपेर पूजा गर्यौँ, जंगलको बीचमा रहेको मनमोहक पोखरीको फोटा लियौँ । केही साथीहरू अलिक पछाडि हुनुहुन्थ्यो, अत्यन्तै ठाडो उकालो आयो, स्याँ-स्याँ गर्दै जादैथियौँ, पानी पर्न लाग्यो, खुट्टा धेरै दुखेका थिए, जंगलमा भत्केको धर्मशाला (पाटी ) देख्यौं । खम्बोले नामक स्थान रहेछ । सबै त्यता गयौँ, भित्र पुग्दा इटहरीका यात्रीहरु आगो बालेर बस्नुभएको रहेछ, दाउरा कम देखियो, झोला फुत्त फालेर सुजन तिवारी सर र म खुकुरी बोकी जंगल पस्यौँ, एउटा लडेको रुख बोकेर ल्यायौँ, पानी झनै बढ्यो, साथीहरूलाई पानीले भिजाएछ, एकघण्टा पछाडि आइपुग्नुभयो, भोजन बनाइ खायौँ । चुलीगारो भत्केको अगाडि खुल्ला, पुरानो गोठ भएपनि हामीलाई स्टार होटल झैँ लाग्यो । त्यो जंगलको बास, सबैको पवित्र भावना, सहयोगी मनहरु, प्रकृतिको ममता, साँच्चिकै स्वर्गीय सुखको अनुभुती हामीलाई मिल्यो । बिहान दुई बजेबाटै होहल्ला सुरुभयो । ओछ्यानबाट ८२ बर्षका एकजना यात्रीले जीवनका कहानी सुनाउँदै गरेको सुनियो । साह्रै रमाइला बा । दुइटा श्रीमती रहेछन्, दुबै पटिका दुई छोरा लिएर तीर्थयात्रमा हिडेका । बाटोमा हिँड्दा,गोठालो जाँदा गर्ने खालका गफ कति भए कति । हामी सबै प्रशन्न थियौं । दुःख,रिस,लोभ,काम,मोह,मद,मात्सर्यको भाव कसैमा थिएन । हामी त सानासाना खुशी बटुल्दै आनन्दको गहिराइ भेट्न हिडेका थियौं । चौथो दिन बिहान नित्यकर्म सकेर उकालो लाग्यौं, नाक ठोक्किने उकालो थियो । सुन्दर फूलहरु, शंख जस्ता ठूलाठूला पहाड, सुगन्धित बुट्यानहरु प्रशस्तै भेटिने । लेक नलागोस् भनेर जडिबुटी,सातु, खोर्सानी,टिमुर,लसुन आदि खाँदै अगाडि बढ्यौं । सबैले खोजीमा काजु,पेस्ता,बदाम,नरिवल,सख्खर जस्ता वस्तु खुसुखुसु खाने चलन हामीले पनि छाडेका थिएनौँ ।

हामी खाना खाने समयमा थुम्की पुग्यौँ, हामीसँग सबै सामग्री थियो, गोठको सहारा लिएर सबैजना भोजनको तयारीमा लाग्यौं, कोही पानी लिन,कोही भोजन बनाउन,कोही आलु पोल्न, कोही घुम्न यस्तै यस्तै लगभग दुईघण्टाको बसाईमा सबै काम सकेर अगाडि बढ्यौं । भकारी छिरुवा नामक सुन्दर स्थानआयो, त्यहाँ मन्दिर र सुन्दर पहाड रहेछ, दुईवटा बाटोहरु रहेछन् । जलजले हुँदै जाने बाटोमा सुन्दर पोखरीहरु, ताप्लेजुङ सबै देखिने तर सिढी बिनाको बाटो, यता सेलेले-फेलेले निस्कने बाटो सजिलो रहेछ, हामीले सजिलो रोज्यौँ, सुनपाती-भैरुङ्गपातीको सुगन्धले आनन्द आइरहने, साथीहरू फोटा,भिडियोमा रमाउने, ठट्यौली त कति हो कति, सबैले मान,पदवी,उपाधी सबै भुलेर तीर्थालुको उपाधी धारण गरेको क्षण । बाटामा भेटिएका यात्रीलाई अवस्था अनुसारको साइनो पनि लगाइयो, कोही दिदी,भान्जी,काका, सोल्टी,सोल्टीनि,ससुराली आदि कति हो कति (यो नितान्त बाटो कट्ने माध्यम थियो ) । सेलेले अनि फेलेले हुँदै रातेओढार (४०४२ मि.) पुग्दा अचम्म लाग्यो, ठूलो ओढार, भित्र प्राकृतिक धारो, बस्ने ठाउँ आनन्दको । हामीले शंख बजायौँ, अर्को टोलीबाट पनि शंखको आवाज आयो, शंखवादन प्रतियोगिता गर्ने भइयो, मैले हाम्रो टिमको नेतृत्व गरेँ, अनुभवी बा, मैले केही सेकेन्डले हारेँ । हार स्वीकार गरेँ । बाबैको शंख राम्रो रहेछ, मेरो सानो शंख भएर हारेको भन्दै आफ्नो रुन्चेपारा(बालपन) पनि देखाँए । त्यहाँबाट अगाडि जाँदा अत्यन्तै अप्ठ्यारो उकालो रहेछ । दुलेगैरी पुग्यौं (४०७८) । बाटो उकालो थियो । त्यो उकालो यात्राको अन्तिम उकालो रहेछ। उकालो कट्ने जति धर्मात्मा रहेछन् । हामी धर्मद्वार (४२७८मि.) पुग्यौं । पूजापाठ गर्यौँ, देवतासँग अनुमति मागेर हामी गन्तव्यतर्फ (सभापोखरी) लाग्यौं । कोही साथीहरू पछाडि नैँ हुनुहुन्थ्यो, हामी केही समयमा सभापोखरी भन्दा तल धर्मशाला परिसरमा पुग्यौं । सबै पाटीहरु भरिएका थिए, बाहिर त्रिपाल टाँगेर भक्तहरु बसेको देखियो । राजन पराजुली सर,भक्तबहादुर घिमिरे,सुजन तिवारी,सूर्य फुयल, आदि अगाडि थियौँ । निरास हुँदै घुम्दै गर्दा संखुवासभा जिल्ला प्रहरी कार्यालय प्रमुख(DSP) घनश्याम श्रेष्ठ सरसँग भेट भयो । मेरो परिचय थिएन,उहाँले सरहरुसँग कुरा गर्नुभयो, यो दुईवटा टेन्ट तपाईंहरूको भन्नेबित्तिकै मलाई साक्षात् भगवान शंकरको कृपा भयो जस्तो लाग्यो । साथीहरू आइपुग्नुभयो, हामी व्यवस्थित भयौं, यात्राको थकान त्यसै मेटियो । मौसम खुलेको थिएन तर तीर्थको शक्तिले हामीलाई दिव्य आनन्द आइरहेको थियो ।

त्यहाँभन्दा धेरै माथी पाँचपोखरी रहेको कुरा हामीले सुनेका थियौँ । हामीले त्यहाँ जाने संकल्प पनि गरेका थियौँ, गफ गर्दैगर्दा प्रमुख जिल्ला अधिकारी, श्रीमान् ध्रुवबहादुर खड्कासँग भेट भयो । उहाँहरु दिउँसो पाँचपोखरीको यात्रामा निस्कनु भएछ, मौसम सभा नभएको र बाटोको पहिचान समेत नभएकाले बीचबाटै फर्कनुभएछ । धेरै भलाकुसारी भए, प्रमुखज्यूले शक्तिका बिषयमा केही उदाहरण सहित हामीलाई अनुभूति बताउनुभयो । तातोपानी, भोजन, आवासको व्यवस्था उहाँहरुबाटै भयो । हामी त आमाको काखमा रमाएको बच्चा झैँ भयौँ । भोगेन्द्र सर, राजन सर लगायत हामी पोखरी दर्शन गरी फर्कियौँ । तल आएर कपाल मुण्डन गर्न तयार भइयो, भक्त सरले कपाल काटिदिँदा आधादर्जन जति ठाउँबाट रगत आयो । चिसो ठाउँ, हात कामेका थिए । रिस पोख्नुभयो कि कसो ? भन्दै ठट्यौली पनि गर्यौँ । फलाहार गर्यौँ राति धेरैबेर चर्चा,परिचर्चा गर्दै आराम गर्यौँ । पाचौँ दिन प्रातकालमा सभापोखरी गएर सामुहिक स्नान गरी, विधिवत् रूपमा यज्ञोपवीत धारण गर्यौँ । ठकुमल्ला भगवतीको मन्दिरमा पाठपूजा गरी रक्षासूत्र धारण, भव्य आरती गर्दै आध्यात्मिक आनन्द प्राप्त भयो । सबै दुःख भुल्यौँ, सूर्यले दर्शन दिनुभयो । त्यो दिव्य पल जीवनभर स्मरण रहिरने छ । पाँचपोखरीको यात्रामा हामीले सारथी (स्थानीय सहयोगी) पाएनौँ, साथीहरू नजाने निर्णयमा छिटै पुग्नुभयो, समूहले नजाने सल्लाह गर्यो । एकजना तीर्थयात्री बिरामी भएपछि बोकेर लाने व्यवस्था समितिले गरिदिनुभयो, स्थानीय भेडीगोठका दाजुभाइले पालैपालो बोक्दै झार्नुभयो, अरु विकल्प थिएन । सबै व्यवस्था मिलाइ सकेर जलपान गरी CDO, DSP सावहरु अगाडि बढ्नुभयो । हामी लगभग १ घण्टा पछि भजन गाउँदै, जयजयकार गर्दै बाटो लाग्यौं । धर्मद्वार, रातेओढार, सेलेले हुँदै हामी अर्को बाटो लाग्यौं । बाह्रबिसे निस्कने बाटो पालिकाले सफा गरेको देखियो, ठाउँठाउँमा पहिल्यै पानी,तथा बस्ने पाटीको व्यवस्था गरेको तर तत्काल प्रयोगमा नआएको,भत्किएको देखियो । हामी लगभग ४३०० उचाइबाट तल झर्दै थियौं । अत्यन्तै ठाडो ओरालो थियो, बिखबारी, चरित्रेभीर (३५३५मि.) डरलाग्दो रहेछ । त्यहाँबाट लडियो भने भगवानको प्यारो हुने निश्चित छ । बाटोमा घनश्याम श्रेष्ठ (DSP) सरसँग अध्यात्म सम्बन्धि व्यापक चर्चा गर्दै हिड्यौँ । अत्यन्तै होसियारीपूर्वक हामी चौँरीगोठमा पुग्यौं । तातोपानी पियौँ, खाजाको राम्रो प्रबन्ध देखिएन । मकै खाँदै गफिदै हिड्यौँ । ध्रवबहादुर सरले ( CDO) जीवनमा आवश्यक ज्ञानका कुरा बताउनुभयो । हामी धेरै तल झरिसकेका थियौं । भैंसी गोठमा पुगेर मीठो, बाक्लो मोही खायौं, अमृत खाएको अनुभव भयो । माथिल्लो थुम्की हुदै तल्लो थुम्की पुग्यौं, बाटोमा टुसा भाँचेको थियो, तरकारी खान पाइन्छकि भन्ने आाशा मनमा आइरहन्थ्यो । तल्लो थुम्कीमा पुग्दा प्रकृति मुस्कुराइरहेकी रहिछन्, इन्द्रेणी आयो । हामीले फोटा खिच्यौँ, एउटा क्यामेरा थियो, त्यसमा अरुको पहुँच थिएन । DSP  सावले सबैको फोटो खिचिदिनुभयो, हामी रमायौँ । हामीलाई रमाउनुपर्ने , ठूला विषय नचाहिने एकजना प्रहरी मित्रलाई घाँटी,टाउकोमा धेरै जुकाले टोकेछ, हामी हाँस्यौँ, पछि नरिसाउनु है पनि भन्यौं । सप्तरङ्गी इन्द्रेणी लागेको तुलसी पौडेलसरलाई (हाकिमसाव) नयाँ लुगा लगाएर इन्द्रेणी शीरमा राखी फोटा खिच्न मन भएछ, लुगा मिलाउँदै गर्दा इन्द्रेणी आफ्नो बाटो लागिछन् । हामीले हाँसो रोक्न सकेनौँ ।

हामी खरबारीको बाटो झरिरहेका थियौँ, बेलुका भइसकेको छ, बास बस्ने ठाउँ तल देखिन्छ, हरिया मकै पनि देखिन्छ, हाम्रो गल बेलुकाको बासस्थान र खानेकुरामा केन्द्रीत हुनथालेको थियो । नयाँ बाटो बन्दै रहेछ, तुलसी सर चिप्लनुभयो, त्यो विषयले पनि एकछिन मनोरञ्जन भयो । हामी यात्रामा अत्यन्तै रमाइलो गर्दै झर्यौँ, CDO साव पनि लड्नुभयो, सबै लडिसक्नुभएको रहेछ, रमाइला गफ बीचबीचमा अनगिन्ती भइरहेका थिए । लड्न म बाँकी रहेछु, अब गुरुको पालो भन्नुभयो । म मनमनै नचिप्लने अठोट गर्न थालेँ । आफ्नो झोलामा बाँकी रहेका ओैषधीहरु नुवाकोटबाट आएर काम गरिरहेका मजदुरहरुलाई सबैले छाडिदिनुभयो । टाढाबाट दुःख गरेर ल्याएको पानी हामीले माग्यौँ, उहाँहरुले खुशीले दिनुभयो, हामीले प्रेमपूर्वक पियौँ । झमक्क साँझ पर्यो, हामी लगभग गाउँ आइसकेका थियौँ । प्रमुखज्यूहरुको अलिक तल, हाम्रो अलिक माथि बस्ने व्यवस्था थियो, पहाडका घर, सानो ठाउँ , समस्या पनि थियो । बत्ती बालेर हामी हिड्यौँ, छुट्टिने बेलामा धारो आयो,सुन्दर चौतारी पनि । नेपाली गीत बज्यो हामी नाच्न थाल्यौं, DSP सावको सुन्दर नृत्य देखेर CDO सावले भिडियो गर्नुभयो । भोगेन्द्र सर मुस्कुराउदै नाच्नुभयो । अत्यन्तै खुशीको क्षण । दिनको समाप्ति, रात्रिको स्वागत । जय शम्भो ! शुभरात्रि भन्दै हामी छुट्टियौँ । ------- केही पर पुगेपछि बासबस्ने ठाउँ आयो, साथीहरूले सबै व्यवस्था मिलाउनुभएको रहेछ । आफैं पकाएर खानुपर्ने, लिम्बूको घर रहेछ, हामीले मकै खाने ईच्छा गर्यौँ । बत्ती बाली बाजेलाई लिएर मकै बारीमा गयौं, मकै उसिनेर,पोलेर खायौँ, सबैले ईच्छा भोजन गरि सुत्ने तयारी भयो । धेरै तीर्थयात्री, कोही भान्साघरमा, कोही भित्र । वरिपरि पाल टाँगेर राडि ओछ्याइ हामी बाहिर पिँढीमा सुत्यौँ । गलेको शरीर, निद्रा छिटै आयो । बिहान साथीहरूले बोलाउँदा उज्यालो भइसकेछ । स्नान गरी नित्यकर्म पश्चात् सातु खायौँ । त्यहाँबाट बिदा भएर हामी ओरालो लाग्यौं । तल सबैसँग भेट भयो । चिया खायौं, सामुहिक तस्वीर खिचेर सबैजना बाटो लाग्यौं । तल सुन्दर खोला, खुलेको मौसम, मन रोमान्चित भइरहेको थियो । घनश्याम सर र हामी अलिक छिटो दौडदै, फोटा लिदै अगाडि बढ्यौं । लगभग ५ किलोमिटर हिडेपछि, वडाकार्यालय नजिकै घरमा काँक्रा खाँदै अनुभवहरु साटासाट गर्यौँ । केही समयमा सबै आउनुभयो । हामी भोजनको तयारीमा लाग्यौं, CDO, DSP सावहरु सभापोखरी पालिकाको केन्द्र बाह्रविषे तर्फ लाग्नुभयो । हामीले भोजन पश्चात् पुनः यात्रा सुरु गर्यौँ, खोलैखोला, अलैंचीबारीको बाटो, अलैंची टिप्दै खाँदै मन्जुवा दोभानमा पुग्यौं, गाडी बाटो देखेपछि सबैका खुट्टा फतक्कै गले । भक्तबहादुर सरले गाडीको व्यवस्थापन गर्न थाल्नुभयो । हामी खोलामा नुहाउन थाल्यौं, साह्रै आनन्दसँग पौडी खेल्यौँ । गाडी आएपछि हामी सभापोखरी गाउँपालिकाको सभाहलमा भइरहेको कार्यक्रममा गयौँ । गा.पा. अध्यक्ष भीमबहादुर लिम्बू, उपाध्यक्ष लक्ष्मी चापागाईं, संखुवासभा जिल्लाका सुरक्षा निकायका प्रमुखज्यूहरु, कार्यालय प्रमुखज्यूहरु , बुद्धिजीवी, कर्मचारी, सभापोखरी क्षेत्र विकास समितिका पदाधिकारी लगायतको उपस्थितिमा समीक्षा तथा अन्तरक्रिया कार्यक्रममा सहभागीता जनाइयो । कार्यक्रममा सभापोखरीलाई एक कल्पवृक्षको रुपमा वर्णन गरियो । प्रमुख जिल्ला अधिकारीले प्रचारप्रसारका साथमा व्यवस्थापन आवश्यक रहेको, पालिकाले गौरवको महसुस गर्नुपर्ने, छिमेकी जिल्लाले समेत अपनत्व लिने अवसर दिलाउनु आवश्यक रहेको, त्यहाँ पाउने जडिबुटीलाई ब्रान्डिङ् गरि संसारभर पुर्याउन सकिने विषयमा सोदाहरण प्रस्ट्याउनुभयो । कार्यक्रम समापन पश्चात् बाह्रविषेबाट हुतिखिम्, धुपुडके,लेब्राङ्, पाङ्माखोला, राम्चेहुदै खाँबारी आयौँ । बेलुका व्यापक समीक्षा सहित सहभोजन गरियो । भोलिपल्ट सबैमिलेर मनकामना गुरुकुलमा तीर्थेभोजको समेत व्यवस्था भयो । हामीलाई मनकामनाका गुरुहरु विष्णु भट्टराई, शम्भु लम्साल, सुजन सुवेदीले पनिरको मीठो सब्जिको साथमा रोटी खुवाउनुभयो । हामीले सभाखोलामा पुनः स्नान गरी यात्रालाई पूर्णता प्रदान गर्यौँ । सभापोखरी गाउँपालिका र सभापोखरी क्षेत्र संरक्षण समितिलाई सादर निवेदन ।

धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्रको रूपमा व्यापक प्रचारप्रसार गर्न आवश्यक रहेको । ती बनौषधीहरुलाई आयुर्वेदका विज्ञ मार्फत पहिचान गरि पालिकाले वा समितिले ब्रान्डिङ् गरी संसारभर पुर्याउन सकेमा आयआर्जनको पनि पूर्ण सम्भावना रहेको ।

* भौतिक व्यवस्थापन भएको देखियो, निरन्तरता रहेमा पूर्ण हुने देखिन्छ ।

* सभापोखरीमा देवताहरुले सभा बस्ने, शास्त्रोपदेश गर्ने विषय कहाँ उल्लेख छ ? ईतिहासविद् र विद्वानहरुलाई बोलाई सप्रमाण उल्लेख गर्ने ।

* अन्त्यमा -- ईश्वरको ईच्छा बिना केही हुदैन, हामी मनुष्यलाई चलाउने पनि परमात्मा नैँ हुनुहुन्छ । हामी सबैलाई भगवानले सद्विवेक र आशीर्वाद प्रदान गर्नुहोस् ।

ॐ अस्तु ।